Catnap là gì? Catnap trong EASY là gì?

Catnap ở trẻ sơ sinh là một hiện tượng rất bình thường đối. Tuy nhiên, nó lại là cho rất phụ huynh phải băn khoăn khi chưa biết catnap là hiện tượng gì? Cách chữa catnap như thế nào?…

Chính vì vậy, trong bài viết này Family Maid sẽ giới thiệu chi tiết về catnap và những yếu tố liên quan, qua đó có thể giúp ích cho cha mẹ khi áp dụng lịch sinh hoạt EASY cho bé.

Catnap là gì?

Catnap hay catnapping có nghĩa là giấc ngủ ngắn, một thuật ngữ thường dùng để chỉ những giấc ngủ với thời gian ngắn trong ngày của trẻ sơ sinh hoặc trẻ nhỏ. Thông thường, những giấc này thường kéo dài từ khoảng 30 đến 45 phút với chất lượng giấc ngủ không đủ sâu hoặc không liên tục. Catnap có thể khiến trẻ thức giấc giữa chừng và khó để ngủ lại ngay lập tức.

Thuật ngữ này được biết đến nhiều khi áp dụng phương pháp EASY.

Catnap trong EASY là gì?

Catnap trong EASY (ăn, hoạt động, ngủ,..) là những giấc ngủ có thời gian ngắn trong ngày của những tuần, tháng đầu đời của bé. Phương pháp này là một quy trình nuôi dạy trẻ được thiết kế để giúp cha mẹ dễ dàng quản lý thời gian của trẻ và đảm bảo môi trường phát triển tốt nhất cho trẻ.

Về mặt lý thuyết, chế độ EASY sẽ giúp cha mẹ thiết lập một thói quen đều đặn và dễ hiểu cho trẻ, còn catnap chính là một phần trong chu kỳ tự nhiên về ngủ nghỉ hàng ngày của trẻ. Khi trẻ phát triển hơn thì các naps ngủ quá ngắn (catnap) này sẽ dần được thay thế bằng những giấc dài hơn.

Catnap có lợi ích đối với trẻ sơ sinh: Hỗ trợ chuyển giấc mượt mà và giúp bé tỉnh táo hơn

Catnap mang lại nhiều lợi ích quan trọng cho trẻ nếu được duy trì hợp lý.

Trước hết, catnap hỗ trợ quá trình chuyển giấc mượt mà bằng cách tạo ra những khoảng nghỉ ngắn giữa các chu kỳ ngủ, giúp bé dễ dàng điều chỉnh giữa hai trạng thái ngủ và thức, giúp giấc ngủ đều đặn, chuyển giấc mượt mà, hạn chế gián đoạn.

Thứ hai, catnap còn giúp bé tỉnh táo hơn khi thức dậy, cung cấp đủ thời gian nghỉ ngơi mà không khiến trẻ rơi vào trạng thái uể oải cho thiếu ngủ hoặc ngủ quá dài.

Nhìn chung, catnap có lợi ích to lớn đối với các con vì có khả năng cân bằng giữa việc ngủ và thức, hỗ trợ hình thành nhịp sinh học khỏe mạnh, cải thiện khả năng tự chuyển giấc để hỗ trợ cho sự phát triển toàn diện của các bé.

Khi nào thì bé xuất hiện hiện tượng catnap?

Theo thống kê của các chuyên gia thì trẻ sơ sinh thường xuất hiện khi trẻ đạt mốc 6 tuần tuổi. Đây là thời điểm mà các bé bắt đầu việc thay đổi lịch sinh hoạt từ EASY 3 (với 40 – 60 phút thời gian thức) sang lịch EASY 3.5 (khoảng 1,5 giờ thời gian thức).

Ở giai đoạn này các bé thường có giấc ngủ ngày rất ngắn và hiện tượng thức giấc trong đêm cũng xuất hiện khá nhiều lần. Đây là một dấu hiệu cho thấy lịch sinh hoạt của bé đang cần được điều chỉnh để phù hợp hơn với sự phát triển của bé trong giai đoạn này.

Sở dĩ có trường hợp này do các bé 6 tuần tuổi đã có khả năng nhận thức tốt hơn và có thể tích trữ năng lượng tốt hơn so với lúc các bé mới sinh. Vì thế nên thời gian thức của bé cần được kéo dài thêm để đảm bảo bé có một giấc ngủ ngon chất lượng hơn.

Để cải thiện tình trạng này thì các mẹ nên kéo thời gian thức của bé từ 1,5 giờ (EASY 3.5) lên 2 giờ (EASY 4). Điều này giúp ngủ sâu hơn và kéo dài giấc ngủ ngày nhờ đó có thể giảm bớt catnap ở trẻ.

Lưu ý: Khi thời gian thức của bé được kéo dài thì khoảng cách giữa các bữa ăn cũng tăng lên để phù hợp với sự phát triển của bé trong giai đoạn này.

Tần suất catnap theo từng giai đoạn

Theo kinh nghiệm, tần suất xảy ra tình trạng catnap sẽ diễn ra như sau:

• Trẻ sơ sinh từ 0 đến 3 tháng (EASY 3): Catnap có thể kéo dài từ 30 phút đến 1 tiếng và được diễn ra nhiều lần trong ngày.
• Trẻ từ 3 đến 6 tháng (EASY 4): Catnap có thể diễn ra từ 2 đến 3 lần trong ngày với mỗi giấc kéo dài từ 30 phút trở lên.
• Đối với trẻ từ 6 đến 11 tháng: Catnap vẫn còn với số lần xuất hiện: 1-2 lần/ngày.
• Trẻ trên 11 tháng: Hầu hết trẻ sẽ chỉ còn lại một giấc ngủ ngắn (catnap) với thời lượng khoảng 2 giờ.

Nếu cha mẹ thấy trẻ có dấu hiệu thức dậy hay catnap quá nhiều thì nên theo dõi và điều chỉnh lịch sinh hoạt hàng ngày để phù hợp với sự phát triển của trẻ hơn.

Tại sao bé bị catnap?

Theo như các tài liệu nghiên cứu của chúng tôi thì catnap chính là một hiện tượng rất phổ biến thường xảy ra ở những giai đoạn đầu ở trẻ. Trong đó, nguyên nhân gây ra tình trạng thường xuất phát từ những yếu tố như sau:

1. Cơ thể bé muốn đi ngủ

Khác với người lớn, trẻ chưa có thói quen ngủ dài liên tục mà các bé thường xuyên bị chia nhỏ các naps ngủ thành nhiều chu kỳ ngắn. Đó là một hiện tượng bình thường trong quá trình phát triển tự nhiên của trẻ.

Những cữ ngủ quá ngắn này xuất hiện do trẻ có xu hướng ngủ theo nhu cầu và cảm nhận của cơ thể chứ không tuân theo một chu kỳ cố định nào cả. Bởi vì thế nên bé thường ngủ ngắn và thức dậy khi cơ thể vẫn còn mệt.

Đây là giai đoạn trẻ đang làm quen với thế giới xung quanh và khả năng tự điều chỉnh đang còn rất kém vì vậy catnap thường xuyên xảy ra. Nó phản ánh của một hệ thống sinh lý chưa hoàn toàn ổn định và là một hiện tượng bình thường vì vậy cha mẹ không nên quá lo lắng nhé.

2. Giấc ngủ REM (Rapid Eye Movement)

Đây là một giai đoạn đặc biệt trong chu kỳ giấc ngủ của trẻ sơ sinh. Những tháng đầu đời, trẻ thường dành phần lớn thời gian của giấc ngủ ở trong giai đoạn REM. Do đó chất lượng giấc ngủ chưa tốt lắm vì thường rất nông và hay bị gián đoạn.

Giai đoạn REM rất quan trọng đối với sự phát triển bộ não hay hệ thần kinh của trẻ vì nó là một yếu tố quan trọng góp phần thúc đẩy sự học hỏi và các kết nối thần kinh. Tuy nhiên, đây lại là giai đoạn mà bé rất nhạy cảm với các yếu tố bên ngoài tác động đến giấc ngủ như tiếng ồn, anh sáng, thay đổi vị trí ngủ,..

Theo kinh nghiệm, ngủ catnap thường xuyên xuất hiện sau khi giai đoạn ngủ REM kết thúc.

3. Bé mệt mỏi hay thói quen ngủ không ổn định

Đôi khi catnap ở trẻ sơ sinh có thể do sự thiếu ngủ hoặc thói quen ngủ chưa được thiết lập ổn định. Tình trạng này dễ thấy nhất đối với các bé trong các tuần đầu đời. Thời điểm này bé thường gặp khó khăn trong việc duy trì việc ngủ sâu và cũng có chưa tính ổn định trong giấc ngủ.

Việc thiếu ngủ ở trẻ sơ sinh gây ra catnap do khi thức quá lâu hoặc con ngủ không đúng lúc có thể gây ra tình trạng hệ thần kinh của bé xuất hiện các phản ứng ngủ chập chờn. Và cũng chính giấc ngủ ngắn như vậy sẽ không đủ đề giúp bé ngủ sâu mà chỉ có thể đạt đến giai đoạn ngủ nông nên dễ thức giấc giữa chừng.

Đôi khi do chính cha mẹ không thể duy trì được lịch trình ngủ trưa đều đặn với thời lượng hợp lý hay môi trường ngủ không đủ yên tĩnh cũng gây ra catnap ở trẻ sơ sinh. Theo kinh nghiệm, cách khá hiệu quả đối với trường hợp này là cha mẹ nên duy trì một chế độ ngủ hợp lý bao gồm cả ngày lẫn đêm, có như vậy thì việc xử lý catnap trẻ sơ sinh mới mang lại hiệu quả được.

4. Mẹ chưa cho trẻ bú phù hợp

Một trong số các yếu tố có thể gây ra tình trạng catnap trẻ sơ sinh là do cách mẹ cho bé bú. Trẻ sơ sinh rất phụ thuộc vào việc bú mẹ để cảm thấy an toàn và dễ ngủ nhưng nếu việc bú này không được thực hiện đều đặn, đúng cách, bú không no, không đúng thời điểm thì có thể bé sẽ không ngủ ngon được.

Khi bé đói thì ngủ chập chờn là chuyện đương nhiên, trẻ luôn cần cảm giác no và thoải mái để có giấc ngủ ngon chất lượng. Nếu bé bú không đủ hoặc giấc ngủ bị gián đoạn vì đói thì bé có thể thức dậy nhanh chóng và khó quay lại giấc ngủ.

5. Môi trường ngủ không ổn định

Môi trường cũng góp phần quan trọng giúp bé ngủ ngon và hạn chế việc xảy ra catnap ban ngày cũng như đêm. Những yếu tố kích thích giác quan như ánh sáng mạnh, tiếng ồn hoặc nhiệt độ cũng đều có thể nguyên nhân ảnh hưởng đến giấc ngủ của bé.

Theo nghiên cứu, trẻ sơ sinh rất nhạy cảm với môi trường xung quanh, đặc biệt khi đang ngủ. Nếu cha mẹ không đảm bảo không gian phòng ngủ đủ yên tĩnh, đủ tối hoặc không thoải mái thì rất có thể bé sẽ bị thức giấc trong khi ngủ.

Nhìn chung, catnap là hiện tượng tự nhiên bình thường ở trẻ sơ sinh, vì vậy cha mẹ không nên quá lo lắng tìm cách xử lý catnap làm gì cả. Chỉ cần chú ý áp dụng lịch trình EASY linh hoạt phù hợp kèm các yếu tố cần thiết sẽ khắc phục catnap hiệu quả thôi.

Catnap ở trẻ sơ sinh có nguy hiểm không?

Catnap (giấc ngủ ngắn) là hết sức bình thường đối với chu kỳ giấc ngủ của trẻ sơ sinh vì vậy mà hầu như thương không gây ra nguy hiểm. Tuy nhiên, nếu không được chú ý và tìm cách khắc phục hợp lý thì cũng có thể gây ra nhiều tác hại không đáng có:

• Catnap ở trẻ sơ sinh có thể gây ra tình trạng mất cân bằng trong chu kỳ giấc ngủ khiến trẻ không thể ngủ sâu giấc vào ban đêm. Vì vậy có thể ảnh hưởng đến sự phát triển hay sức khỏe của trẻ.
• Nếu có quá nhiều cữ ngủ chập chờn hàng ngày thì việc khó ngủ vào ban đêm sẽ khó tránh khỏi dẫn đến cả mẹ và bé đều mệt mỏi hàng đêm.
• Catnap có thể khiến giấc ngủ không đủ sâu và chất lượng vì vậy có thể ảnh hưởng không nhỏ đến sự phát triển não bộ và hệ thần kinh của bé.

Phân biệt Catnap – Bé đói – Bé chưa buồn ngủ

Tham khảo: Cách bế lên đặt xuống để bé ngủ nhanh.

Cách khắc phục catnap ở trẻ sơ sinh

Theo kinh nghiệm, cha mẹ nên áp dụng các giải pháp thật linh hoạt để khắc phục catnap vì mỗi bé là một cá thể riêng không giống nhau:

1. Sử dụng nút chờ

Nút chờ là một cách hỗ trợ mang lại nhiều lợi ích để giúp bé tự điều chỉnh giấc ngủ, chuyển giấc mà không cần phải can thiệp ngay lập tức từ cha mẹ.

Khi thực hiện nên chú ý các vấn đề sau:

• Khi bé tĩnh mà không quấy khóc thì nên để bé tự trấn an trong khoảng 5 phút (tùy thuộc vào giai đoạn và độ tuổi mà thời gian này sẽ thay đổi). Khoảng thời gian này cha mẹ không nên can thiệp mà hãy theo dõi và để bé tự ngủ lại.
• Đây là cách giúp bé tự ổn định, tập dần sẽ giúp em bé quen và khả năng tự ngủ sẽ tốt hơn.
• Chỉ can thiệp khi bé khóc quá lớn với thời gian quá dài.

Xem thêm: Nút chờ trong EASY.

2. Wake to Sleep – Đánh thức trước thời điểm bé tỉnh

Một kinh nghiệm khác có thể áp dụng là đánh thức em bé dậy trước khi bé tỉnh giấc.

• Cha mẹ hãy vào phòng bé trước 30 phút thời gian con tỉnh giấc hàng ngày. Vỗ nhẹ vào lưng hoặc bụng để giúp con thư giản rồi ngủ tiếp một cách tự nhiên.
• Phương pháp này sẽ giúp con không thức dậy quá đột ngột, nhờ vậy có thể giảm khả năng thức dậy sớm và dễ dàng chuyển giấc ngủ tiếp theo nhẹ nhàng hơn.

3. Sử dụng tiếng ồn trắng (White noise)

Tiếng ồn trắng được nghiên cứu có thể giúp bé dễ ngủ hơn vì môi trường này sẽ tương đồng với cảm giác khi bé ở trong bụng mẹ.

• Mẹ có thể sử dụng máy phát âm thanh hoặc ứng dụng âm thanh trắng để giúp bé vào giấc tốt hơn.
• Tiếng ồn trắng sẽ giúp che lấp đi các âm thanh nhiễu xung quanh, nhờ vậy có thể tạo không gian ngủ dễ chịu hơn cho bé, giúp bé ngủ sâu và chất lượng hơn.

4. Sử dụng ti giả (Pacifier)

Đối với các bé có thói quen ngậm ti khi ngủ hay thường xuyên ngậm ti thì có thể dùng ti giả để giúp bé tự trấn an tốt hơn.

• Đặt ti giả vào miệng khi bé tỉnh giấc và khóc.
• Ti giả sẽ giúp bé tự trấn an và dễ dàng quay lại giấc một cách tự nhiên mà không cần người lớn can thiệp quá nhiều.

5. Phương pháp Cry It Out (CIO)

CIO là phương pháp cho bé khóc với khoảng thời gian nhất định trước khi được đưa vào giấc ngủ.

• Cho bé khóc trong một khoảng thời gian ngắn thường từ 5 đến 10 phút rồi mới cho bé đi ngủ. Cha mẹ nên kiên nhẫn không nên vội vã can thiệp trong khoảng thời gian này.
• Phương pháp này sẽ giúp bé học cách tự làm dịu bản thân và quay lại giấc ngủ từ người lớn.

Lưu ý: Chỉ nên áp dụng cách này đối với các bé lớn từ 4 tháng tuổi trở lên hoặc sau khi bạn áp dụng hết các cách nhẹ nhàng khác mà không thấy hiệu quả.

6. Nên tập cho bé thói quen ngủ đúng giờ

Thói quen ngủ đúng giời với lịch trình đều đặn sẽ giúp bé biết khi nào nên ngủ và thức dậy. Một lịch trình khoa học sẽ tạo thói quen ngủ đúng giờ và xây dựng nhịp sinh học ổn định cho bé. Nhờ vậy có thể ngăn ngừa tình trạng catnap và giấc ngủ của bé ngon hơn.

Kinh nghiệm áp dụng:

• Nên cố gắng cho bé ngủ vào những mốc thời gian cố định cả ngày lẫn đêm để bé hình thành thói quen.
• Nhận biết các dấu hiệu buồn ngủ như ngáp, lau mắt hoặc quấy khóc để đưa bé vào chuyển giấc ngủ lại ngay tránh việc bé phải thức quá lâu gây ra catnap ban ngày hay ban đêm.

7. Tạo môi trường ngủ ổn định

Môi trường ngủ là một yếu tố rất quan trọng ảnh hưởng đến giấc ngủ của bé. Hãy tạo một không gian ngủ thoải mái và yên tĩnh để giúp bé thư giãn và có giấc ngủ chất lượng hơn.

Kinh nghiệm có thể tham khảo:

• Giảm độ sáng trong phòng vì không gian tối sẽ giúp bé dễ dàng ngủ hơn.
• Nhiệt độ phòng nên vừa phải, không quá nóng hoặc quá lạnh.
• Tránh việc gây ra tiếng ồn lớn khiến bé giật mình khi ngủ, thay vào đó hãy sử dụng thêm tiếng ồn trắng để giúp bé ngủ ngon hơn.

8. Đặt trẻ vào cũi khi bé buồn ngủ

Việc đặt bé vào cũi khi có dấu hiệu buồn ngủ sẽ giúp bé tự ngủ một cách độc lập tốt hơn và giúp giảm tình trạng catnap hiệu quả hơn. Tránh việc để bé ngủ trong tay mẹ vì có thể tạo thói quen không tốt khiến bé khó ngủ độc lập và dễ bị gián đoạn.

9. Quấn trẻ (Swaddling)

Theo kinh nghiệm áp dụng E.A.S.Y, việc quấn trẻ trong một chiếc chăn hoặc vải mềm sẽ giúp tạo cho trẻ cảm giác an toàn và ấm áp từ đó giảm thiểu phản xạ giật mình khi ngủ khá hiệu quả. Tuy nhiên, cách này chỉ áp dụng hiệu quả được cho bé dưới 4 tháng tuổi vì sau thời điểm này hầu hết các bé sẽ bắt đầu học cách lật người.

Khi quấn nên chú ý:

• Quấn nhẹ nhàng bằng chăn hoặc vải mềm, an toàn không gây kích ứng da bé.
• Không quấn quá chặt mà nên vừa đủ để bé cảm thấy an toàn, không khó chịu

10. Cho trẻ ăn đầy đủ trước khi ngủ

Một yếu tố quan trọng mà rất nhiều cặp vợ chồng trẻ thường hay bỏ quên là bé ăn chưa đủ no đã bắt bé đi ngủ. Hãy đảm bảo rằng bé được ăn (bú) đủ no và đúng cách trước khi đi ngủ để tránh việc thức giấc vì bé đói.

Bên cạnh đó, cha mẹ cũng nên cho bé ăn uống, ngỉ ngơi một cách khoa học với lịch trình hợp lý, đúng với nhu cầu và độ tuổi của bé.

Tham khảo: Nút chờ 4S 5S hỗ trợ bé ngủ.

Khi nào bé hết catnap?

Catnap là một hiện tường phổ biến ở trẻ sơ sinh và nó là bình thường. Nó cũng giống việc bé học các kỹ năng vận động cần thiết như lây, trường, bò, đứng, đi,.. vì vậy cần phải kiên nhẫn và cho bé thời gian để học.

Theo kinh nghiệm từ chúng tôi thì mẹ có thể kỳ vọng bé hết catnap khi:

• Đối với bé theo EASY: Bé thường hết catnap vào khoảng từ 16 đến 26 tuần tuổi nếu mẹ tham gia sớm và làm đúng hướng dẫn.
• Bé không theo E.A.S.Y: Các bé chưa được rèn EASY có thể kéo dài tình trạng catnap đến khoảng 2 đến 3 tuổi.
• Bé bị catnap bẩm sinh: Đối với các bé bị catnap bẩm sinh thì việc khắc phục sẽ mất nhiều thời gian hơn vì vậy sự kiên nhẫn và yêu thương của cha mẹ là rất cần thiết.

Kinh nghiệm

Muốn khắc phục catnap hiệu quả thì đòi hỏi rất lớn đến sự quan tâm, yêu thương và kiên nhẫn từ cha mẹ. Tuy catnap chính là một trong những quá trình phát triển tự nhiên nhưng nếu khắc phục sớm sẽ giúp trẻ có giấc ngủ ngon và chất lượng hơn. Nếu có thể, hãy tìm học phương pháp E.A.S.Y để rèn luyện trẻ tự ngủ một cách khoa học và an toàn.

Hy vọng rằng, cha mẹ sẽ hiểu hơn về thuật ngữ “catnap có nghĩa là gì” và cách để chữa catnap hiệu quả nhất thông qua bài viết này.

Một số câu hỏi liên quan khác: