Huyết áp cao khi mang thai tháng cuối: Nguyên nhân & cách hạn chế

Huyết áp cao khi mang thai tháng cuối là tình trạng sức khỏe đáng lo ngại, ảnh hưởng trực tiếp đến cả mẹ và thai nhi trong giai đoạn quan trọng nhất của thai kỳ. Việc nhận biết sớm các dấu hiệu và có biện pháp can thiệp kịp thời sẽ giúp bảo vệ sức khỏe cho cả hai mẹ con. Cùng Family Maid xem ngay bài viết dưới đây để tìm cách hạn chế bệnh huyết áp cao khi mang thai nhé!

Vì sao huyết áp cao khi mang thai tháng cuối?

Trong 3 giai đoạn cuối cùng của thai kỳ, cơ thể người mẹ trải qua nhiều biến đổi phức tạp có thể dẫn đến tình trạng tăng huyết áp. Hiểu rõ nguyên nhân sẽ giúp mẹ bầu chủ động phòng ngừa và quản lý tốt hơn tình trạng sức khỏe của mình.

Thay đổi nội tiết tố

Trong giai đoạn cuối thai kỳ, nồng độ progesterone, estrogen và cortisol tăng cao có thể làm rối loạn chức năng thận, gây giữ natri và nước, từ đó làm tăng thể tích máu và huyết áp. Sự mất cân bằng giữa các yếu tố co mạch và giãn mạch do hormone điều hòa càng làm tăng nguy cơ tăng huyết áp ở những tháng cuối thai kỳ.

Thay đổi hệ miễn dịch 

Ở những tháng cuối thai kỳ, hệ miễn dịch của mẹ phải thích nghi để vừa bảo vệ cơ thể vừa dung nạp thai nhi. Khi quá trình này rối loạn, có thể xảy ra viêm và tổn thương mạch máu, làm tăng huyết áp và góp phần gây tiền sản giật.

Mẹ bầu có các bệnh nền

Phụ nữ có bệnh nền như tăng huyết áp mạn, đái tháo đường, bệnh thận hoặc rối loạn tự miễn có nguy cơ cao bị tăng huyết áp khi mang thai, nhất là giai đoạn cuối. Ngoài ra, béo phì, mang thai lần đầu, đa thai, tuổi mẹ dưới 20 hoặc trên 35 cũng làm tăng nguy cơ do hệ tim mạch khó thích nghi với thay đổi của thai kỳ.

Huyết áp cao khi mang thai có nguy hiểm không?

Tăng huyết áp trong thai kỳ gây nhiều hậu quả nghiêm trọng cho cả mẹ và bé. Với mẹ, nguy cơ gặp tiền sản giật, sản giật, suy thận, xuất huyết não và bệnh tim mạch về sau tăng cao. Với thai nhi, tình trạng này có thể dẫn đến chậm phát triển, sinh non, bong nhau thai, thiếu oxy và tăng nguy cơ tử vong trước hoặc sau sinh.

Tác động tức thời

Khi huyết áp tăng cao, lượng máu nuôi não, gan và thận của mẹ bị suy giảm, gây đau đầu dữ dội, nhìn mờ và buồn nôn. Với thai nhi, giảm lưu lượng máu qua rau thai khiến bé thiếu oxy và dưỡng chất. Tình trạng này có thể dẫn đến suy thai, rối loạn nhịp tim và tăng nguy cơ tử vong trong tử cung. Ở mức độ nặng, mẹ bầu có thể bị sản giật với các cơn co giật nguy hiểm đến tính mạng.

Hậu quả lâu dài

Phụ nữ từng bị tăng huyết áp thai kỳ có nguy cơ cao hơn 2–4 lần mắc tăng huyết áp mạn, tim mạch, đột quỵ và đái tháo đường. Nếu không điều trị kịp thời, chức năng thận có thể suy giảm lâu dài. Trẻ sinh ra cũng dễ gặp các vấn đề như tăng huyết áp, béo phì, đái tháo đường và bệnh tim mạch khi trưởng thành. 

Các nhóm tăng huyết áp cao ở mẹ bầu

Tăng huyết áp trong thai kỳ được phân thành nhiều loại khác nhau dựa trên thời điểm xuất hiện và các triệu chứng đi kèm. Mỗi loại có mức độ nguy hiểm và cách xử lý riêng biệt.

Tiền sản giật – Sản giật

Tiền sản giật là tình trạng tăng huyết áp xuất hiện sau tuần thứ 20 của thai kỳ, kèm theo protein niệu. Đây là biến chứng nghiêm trọng, chiếm khoảng 5–8% thai kỳ và là nguyên nhân hàng đầu gây tử vong mẹ và con.

Các dấu hiệu cảnh báo gồm huyết áp trên 140/90 mmHg, phù mặt tay, đau đầu dữ dội, nhìn mờ, đau vùng thượng vị, buồn nôn và tiểu ít. Nếu không điều trị kịp thời, tiền sản giật có thể tiến triển thành sản giật với co giật toàn thân, đe dọa tính mạng và đôi khi buộc phải chấm dứt thai kỳ để cứu mẹ.

Tăng huyết áp mạn

Tăng huyết áp mạn là tình trạng huyết áp cao đã tồn tại trước khi mang thai hoặc được phát hiện trước tuần thứ 20 và kéo dài sau sinh. Phần lớn phụ nữ mắc tình trạng này đã được chẩn đoán và điều trị từ trước khi mang thai.

Trong thai kỳ, tăng huyết áp mạn cần được theo dõi chặt chẽ do nguy cơ tiến triển thành tiền sản giật cao hơn bình thường. Mẹ bầu cần kiểm tra huyết áp, xét nghiệm nước tiểu, siêu âm định kỳ và điều chỉnh thuốc hạ huyết áp phù hợp để đảm bảo an toàn cho thai nhi.

Tiền sản giật trên nền tăng huyết áp mạn

Tiền sản giật trên nền tăng huyết áp mạn thường xảy ra ở phụ nữ đã bị tăng huyết áp trước khi mang thai và xuất hiện thêm protein niệu sau tuần thứ 20. Đây là biến chứng đặc biệt nguy hiểm do kết hợp nhiều yếu tố rủi ro, làm tăng nguy cơ suy thận, suy gan, rối loạn đông máu, nhau thai bong non và thai chết lưu.

Những mẹ bầu thuộc nhóm này cần được theo dõi chặt chẽ với lịch khám thai dày hơn bình thường. Việc theo dõi huyết áp, xét nghiệm định kỳ, kiểm soát chuyển động thai. Theo đó, bác sĩ sẽ cho bạn biết có nên cho nhập viện theo dõi trong giai đoạn cuối thai kỳ có thể cần thiết để đảm bảo an toàn cho cả mẹ và bé.

Tăng huyết áp trong thai kỳ

Tăng huyết áp trong thai kỳ (hay tăng huyết áp thoáng qua) là tình trạng huyết áp tăng sau tuần thứ 20 nhưng không kèm protein niệu hay dấu hiệu tiền sản giật. Đây là dạng nhẹ nhất và thường tự ổn định trong vòng 12 tuần sau sinh.

Tuy vậy, khoảng 15–25% trường hợp có thể tiến triển thành tiền sản giật nên không được chủ quan. Mẹ bầu cần theo dõi huyết áp thường xuyên và khám thai đúng lịch để phát hiện sớm các bất thường.

Những dưỡng chất cần cho mẹ bầu bị huyết áp cao

Chế độ dinh dưỡng đóng vai trò quan trọng trong việc kiểm soát huyết áp cho mẹ bầu. Việc bổ sung đầy đủ các dưỡng chất thiết yếu không chỉ giúp ổn định huyết áp mà còn hỗ trợ sự phát triển khỏe mạnh của thai nhi.

• Canxi: Hỗ trợ tim mạch và co bóp cơ, giúp giảm nguy cơ tiền sản giật; mẹ bầu cần khoảng 1.000–1.200 mg/ngày từ sữa, rau xanh, đậu hũ.
• Magie: Giúp giãn mạch, ổn định huyết áp và nhịp tim; nhu cầu 350–400 mg/ngày từ các loại hạt, rau xanh, chuối.
• Kali: Cân bằng natri, hỗ trợ tim mạch và giảm huyết áp tự nhiên; khoảng 4.700 mg/ngày từ chuối, khoai lang, rau bina, cá hồi.
• Axit folic: Giảm nguy cơ tiền sản giật và dị tật ống thần kinh; bổ sung 400–600 mcg/ngày từ rau xanh, đậu, ngũ cốc tăng cường.
• Omega-3: Chống viêm, cải thiện chức năng mạch máu và điều hòa huyết áp; nên ăn cá béo 2 lần/tuần hoặc bổ sung dầu cá an toàn.
• Vitamin D: Giúp điều hòa huyết áp và miễn dịch; duy trì qua phơi nắng hợp lý, cá béo, trứng và thực phẩm tăng cường.

Tham khảo thêm: Mẹ sau sinh ăn nho được không? Những điều cần chú ý.

Thực phẩm nên ăn và nên tránh khi mẹ bầu bị huyết áp cao

Chế độ dinh dưỡng hợp lý giúp kiểm soát huyết áp, giảm nguy cơ tiền sản giật và bảo vệ sức khỏe cho cả mẹ và thai nhi. Dưới đây là những nhóm thực phẩm nên ăn mà mẹ bầu bị huyết áp cao cần ưu tiên trong khẩu phần hằng ngày.

Thực phẩm nên ăn

Ở giai đoạn 3 tháng cuối kỳ, chế độ dinh dưỡng đóng vai trò quan trọng trong việc kiểm soát huyết áp và hỗ trợ sự phát triển toàn diện của thai nhi. Mẹ bầu nên ưu tiên những nhóm thực phẩm sau:

• Rau xanh và trái cây tươi: Rau bina, cải xoăn, súp lơ xanh, cà chua, dưa chuột, cần tây giàu kali, magie và chất xơ giúp ổn định huyết áp. Trái cây như chuối, cam, bưởi, dưa hấu, lựu cung cấp vitamin C và chất chống oxy hóa, hỗ trợ sức khỏe tim mạch.
• Ngũ cốc nguyên hạt: Yến mạch, gạo lứt, quinoa, lúa mạch chứa nhiều chất xơ, magie và vitamin nhóm B, giúp ổn định đường huyết, giảm cholesterol xấu và hỗ trợ kiểm soát huyết áp hiệu quả.
• Các loại đậu và hạt: Đậu đen, đậu đỏ, đậu lăng cùng hạnh nhân, óc chó, hạt chia, hạt lanh là nguồn protein thực vật, omega-3 và khoáng chất dồi dào. Nhóm thực phẩm này giúp mẹ bầu kiểm soát cân nặng và duy trì năng lượng ổn định.
• Sữa và chế phẩm từ sữa ít béo: Sữa tươi, sữa chua, phô mai ít béo cung cấp canxi, protein và vitamin D cần thiết cho xương thai nhi, đồng thời hỗ trợ điều hòa huyết áp. Mẹ bầu nên ưu tiên sản phẩm ít béo để hạn chế chất béo bão hòa.

• Cá béo: Cá hồi, cá thu, cá ngừ, cá trích giàu omega-3 DHA và EPA có tác dụng chống viêm mạnh mẽ và hỗ trợ sức khỏe tim mạch. Tuy nhiên, mẹ bầu cần chọn các loại cá có hàm lượng thủy ngân thấp và ăn với mức độ vừa phải.
• Tỏi và hành: Tỏi chứa allicin, một hợp chất có khả năng giảm huyết áp tự nhiên bằng cách thư giãn mạch máu. Hành tây, hành tím cũng có tác dụng tương tự và giúp cải thiện tuần hoàn máu.

Tham khảo thêm: Điểm tên những loại trái cây mẹ sau sinh không nên ăn.

Thực phẩm nên tránh

Bên cạnh những thực phẩm có lợi, mẹ bầu bị tăng huyết áp cũng cần đặc biệt lưu ý đến nhóm thực phẩm nên hạn chế hoặc tránh hoàn toàn. Dưới đây là những thực phẩm mẹ bầu nên tránh trong thai kỳ:

• Thực phẩm nhiều muối: Đồ muối chua, đồ hộp, mì gói, thức ăn nhanh chứa nhiều natri dễ làm huyết áp tăng cao và gây giữ nước.
• Thực phẩm chế biến sẵn: Xúc xích, lạp xưởng, thịt hun khói chứa nhiều muối, chất bảo quản và chất béo không tốt cho tim mạch.
• Đồ chiên rán, nhiều dầu mỡ: Gà rán, khoai tây chiên, bánh ngọt làm tăng cholesterol xấu, ảnh hưởng đến mạch máu.
• Đồ uống chứa caffeine: Cà phê, trà đặc, nước tăng lực có thể làm huyết áp tăng đột ngột và gây hồi hộp.
• Đồ uống có cồn: Rượu, bia tuyệt đối không nên sử dụng vì làm tăng nguy cơ biến chứng thai kỳ.
• Thực phẩm nhiều đường: Bánh kẹo, nước ngọt dễ gây tăng cân nhanh và rối loạn chuyển hóa, ảnh hưởng đến huyết áp.

Tham khảo thêm: 18 Thực đơn cho mẹ sau sinh mổ giúp hồi sức nhanh chóng.

Cần làm gì khi bị huyết áp cao khi mang thai?

Khi bị huyết áp cao trong thai kỳ, mẹ bầu cần đặc biệt chú ý đến việc theo dõi sức khỏe và điều chỉnh lối sống phù hợp. Việc kiểm soát tốt huyết áp sẽ giúp giảm nguy cơ biến chứng cho cả mẹ và thai nhi.

Ăn uống theo chế độ khoa học

Mẹ bầu nên áp dụng chế độ ăn DASH điều chỉnh cho thai kỳ, ưu tiên rau xanh, trái cây, ngũ cốc nguyên hạt, đạm nạc và sữa ít béo. Hạn chế muối dưới 1.500–2.000 mg/ngày, tránh thực phẩm chế biến sẵn, chia nhỏ 5–6 bữa/ngày và uống đủ nước để hỗ trợ ổn định huyết áp.

Tập thể dục thể thao

Tập thể dục nhẹ nhàng như đi bộ 30 phút/ngày, bơi lội hoặc yoga thai sản giúp cải thiện tuần hoàn máu, giảm stress và kiểm soát huyết áp. Tránh tập quá sức, nằm ngửa sau tuần 20 và nên tham khảo ý kiến bác sĩ trước khi tập.

Uống nhiều nước

Mẹ bầu cần duy trì 2–2,5 lít nước mỗi ngày, chia đều trong ngày, ưu tiên nước lọc, nước dừa hoặc nước ép không đường. Tránh đồ uống có ga, caffeine; nếu phù nề nhiều, cần hỏi bác sĩ về lượng nước phù hợp.

Tham khảo thêm: Mẹ sau sinh có được uống bò húc không? Tác hại thế nào?

Sức khỏe tinh thần thoải mái

Mẹ bầu cần thư giãn, ngủ đủ 7–9 tiếng mỗi đêm, ngủ nghiêng trái và chia sẻ cảm xúc giúp giảm căng thẳng  yếu tố làm tăng huyết áp. Khi stress kéo dài hoặc có dấu hiệu trầm cảm, nên tìm hỗ trợ chuyên môn.

Sử dụng thuốc theo đúng toa và chỉ định của bác sĩ

Không phải tất cả các thuốc hạ huyết áp đều an toàn trong thai kỳ, vì vậy mẹ bầu chỉ nên sử dụng thuốc theo chỉ định của bác sĩ. Một số thuốc thường được đánh giá an toàn gồm methyldopa, labetalol, nifedipine và hydralazine. Mẹ bầu tuyệt đối không tự ý mua thuốc hoặc ngừng thuốc khi chưa có sự đồng ý của bác sĩ.

Mẹ bầu cần uống thuốc đúng giờ, đúng liều lượng và theo dõi huyết áp hằng ngày để đánh giá hiệu quả điều trị. Các chỉ số huyết áp nên được ghi chép và mang theo khi tái khám để bác sĩ điều chỉnh liều phù hợp. Trong trường hợp xuất hiện tác dụng phụ hoặc bệnh tiến triển nặng, bác sĩ có thể chỉ định magnesium sulfate để phòng ngừa sản giật.

Chú ý đến chuyển động của thai nhi

Sau tuần 28, mẹ bầu nên đếm thai máy mỗi ngày. Nếu thai nhi động ít, thay đổi bất thường hoặc ngừng cử động, cần liên hệ bác sĩ ngay. Bởi vì tăng huyết áp có thể ảnh hưởng đến sức khỏe của bé.

Các trường hợp mẹ bầu nên đi khám bác sĩ

Khi bị tăng huyết áp cao khi mang thai tháng cuối, mẹ bầu cần được theo dõi sát sao và có những trường hợp cần đến bệnh viện ngay lập tức.  Mẹ bầu nên đi khám hoặc gọi cấp cứu khi:

• Huyết áp tăng cao đột ngột trên 160/110mmHg hoặc tăng liên tục trên 140/90 mmHg trong nhiều lần đo
• Đau đầu dữ dội kéo dài không giảm sau khi nghỉ ngơi hoặc uống thuốc giảm đau thông thường
• Nhìn mờ, nhìn thấy đốm sáng, chớp sáng hoặc mất thị lực tạm thời
• Đau tức vùng thượng vị hoặc đau ngay dưới xương ức ở giữa, có thể lan ra phía sau lưng
• Buồn nôn và nôn ói nhiều lần, không thể ăn uống gì
• Phù nề đột ngột ở mặt, mắt, bàn tay, bàn chân trong vài giờ
• Tiểu ít, nước tiểu sẫm màu hoặc có bọt nhiều
• Khó thở, thở nhanh, đau ngực hoặc cảm giác tim đập nhanh bất thường
• Thai nhi động giảm hoặc không động trong nhiều giờ
• Chảy máu âm đạo hoặc đau bụng dữ dội
• Co giật, choáng váng, ngất xỉu hoặc lú lẫn

Những thắc mắc thường gặp về huyết áp cao khi mang thai tháng cuối

Huyết áp cao ở giai đoạn cuối thai kỳ là vấn đề khiến nhiều mẹ bầu lo lắng vì có thể tiềm ẩn nhiều rủi ro cho cả mẹ và thai nhi. Những câu hỏi dưới đây sẽ giúp mẹ hiểu rõ chỉ số huyết áp an toàn, các biểu hiện thường gặp và một số lưu ý trong sinh hoạt, ăn uống hằng ngày.

Chỉ số huyết áp trong thai kỳ là bao nhiêu?

Trong thời kỳ mang thai, huyết áp được xem là bình thường khi ở mức 120/80 mmHg hoặc thấp hơn. Nếu huyết áp đạt từ 140/90 mmHg trở lên ở hai lần đo khác nhau sau tuần thứ 20, mẹ bầu được chẩn đoán là tăng huyết áp thai kỳ. Ngưỡng này cao hơn so với phụ nữ không mang thai, vì cơ thể mẹ bầu có nhiều thay đổi sinh lý đặc thù.

Bà bầu huyết áp cao có nên uống nước dừa?

Mẹ bầu bị huyết áp cao có thể uống nước dừa với lượng vừa phải, vì nước dừa chứa kali giúp cân bằng điện giải. Tuy nhiên, không nên uống quá nhiều trong ngày và tránh uống vào buổi tối để hạn chế đầy bụng, hạ huyết áp đột ngột. Tốt nhất, mẹ nên tham khảo ý kiến bác sĩ nếu đang điều trị huyết áp..

Các triệu chứng đi kèm khi huyết áp mẹ bầu cao?

Huyết áp cao khi mang thai có thể gây ra các triệu chứng như đau đầu dữ dội, chóng mặt, nhìn mờ, phù mặt – tay, buồn nôn, đau vùng thượng vị. Trong nhiều trường hợp, bệnh diễn tiến âm thầm không có triệu chứng rõ ràng. Vì vậy mẹ bầu cần đo huyết áp thường xuyên và khám thai đúng lịch để phát hiện sớm nguy cơ.

Huyết áp cao khi mang thai tháng cuối là tình trạng cần được theo dõi và xử lý kịp thời để bảo vệ sức khỏe của cả mẹ và bé. Việc duy trì chế độ ăn uống lành mạnh, vận động phù hợp, kiểm soát căng thẳng và tuân thủ điều trị của bác sĩ sẽ giúp kiểm soát huyết áp hiệu quả. Nếu bạn cần tư vấn thêm về chăm sóc thai kỳ hoặc hỗ trợ sau sinh, hãy liên hệ cho Family Maid để được tư vấn nhé.

Nguồn tham khảo:

1. Bvquan5.gov: http://bvquan5.medinet.gov.vn/suc-khoe-ba-me-va-phu-nu-mang-thai/

2. cdc.gov: https://www.cdc.gov/high-blood-pressure/

3. WHO: https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/pre-eclampsia?